Rechter negeert vader rechten bij scheiding

Als rechters de belangen van vaders beter meewegen, zal dat leiden tot minder lichtvaardige scheidingen en minder ellende voor kinderen, meent Wim Orbons.

Het lijkt erop dat rechters (en veel advocaten) de wet niet kennen. Sinds 1998 loopt het ouderlijk gezag na scheiding van rechtswege door. De wet van 1998 stelt: gezag impliceert contact. Ontzegging van contact is onder strikte voorwaarden alleen mogelijk bij een ouder die geen gezag heeft (zoals vaders die voogdij hebben volgens de wet van vóór 1998).

Onwetmatigheden van rechters zijn er mede debet aan dat circa de helft van de scheidingskinderen geen of nauwelijks contact meer heeft met hun vader. Ook wanneer de rechter wel een contact-regeling uitspreekt, in het beste geval een weekend per twee weken, kan een ouder (meestal moeder) die uitspraak straffeloos naast zich neerleggen, met vaak stalking en geweld (steeds vaker met dodelijke afloop) als gevolg, waarvoor vaders wél bestraft worden. Delicten die door moeders worden uitgelokt.

Hanteren rechters een ongeschreven regel om gescheiden moeders te beschermen? Het lijkt er wel op. De tweedekamer laat zich gemakkelijk meeslepen door het romantische beeld van een volkomen integere rechterlijke macht. Heel Nederland mag graaien, maar er is gelukkig nog één macht die vlekkeloos toezicht houdt, zo wil men graag geloven. Dat bijvoorbeeld artsen fouten maken is geaccepteerd. Maar ze moeten wel openlijk voor hun fouten uitkomen. Rechters zijn daar kennelijk nog niet aan toe. Ze verschuilen zich achter de uniciteit van een zaak. Altijd zijn er bijzondere omstandigheden, geen enkele zaak is met elkaar te vergelijken, zeggen ze. Maar 'vechtscheidingen' hebben allemaal dezelfde rode draad. Niemand is onbevooroordeeld. Iedereen is gevormd door opvoeding, opleiding én wat ze hebben meegemaakt. Ook rechters zijn mensen, geen computers, maar ze moeten wel de wet toepassen die op het terrein van scheiding volstrekt duidelijk is: altijd contact tussen kind en beide ouders tenzij er bewezen feiten zijn van kindermishandeling.

In de uitspraak zouden rechters moeten opnemen dat de contact-regeling zo nodig met behulp van de 'sterke arm' in burgerkledij wordt uitgevoerd. Of dat bij weigering het gezag over de minderjarige zal worden ontnomen. De laatste dreiging of de kracht van de inzet van de 'sterke arm' zullen in de praktijk een preventieve werking hebben.

Rechters zwichten vaak voor moeders die in de slachtofferrol kruipen, en die na scheiding, meestal uit rancune, geen contact tussen het kind en de vader willen. Die situatie druist in tegen internationale verdragen, tegen de Nederlandse wet én tegen het belang van het kind. Veel rechters ontzeggen onrechtmatig het contact tussen vader en kind met als argument dat er 'rust' moet komen. Maar er komt geen rust, wel volgen nieuwe procedures, verdere escalatie en polarisatie omdat de wet niet wordt toegepast. En dat verbroken contact wordt maar zelden hersteld, van uitstel komt afstel.

Als je bijna zeker weet dat je de kinderen kunt behouden (en alimentatie en bijstand ontvangt), kun je je permitteren een scheiding aan te vragen. Dat verklaart waarom in 80 procent van de gevallen moeders het initiatief nemen om te gaan scheiden.

Als moeder niet de kinderen kan meenemen met uitsluiting van vader, zal zij ook minder lichtvaardig overgaan tot scheiding. Dat blijkt ook uit onderzoek in de Verenigde Staten. De wet van 1998, waarin ook het belang (en contact) van het kind ligt verankerd, wordt door rechters frequent niet toegepast. Is dat de reden voor VVD-er Luchtenveld om een initiatiefwetsvoorstel in te dienen: scheiden zonder rechter en co-ouderschap na scheiding tenzij ouders anders overeenkomen?

Het lijkt dat rechters scheidingen indirect stimuleren: moeder krijgt meestal alles wat ze vraagt. Daarom wordt zoveel door moeders gescheiden, terwijl deskundigen uitspreken dat scheiding voor kinderen hoofdtrauma nummer éen is. Uit onderzoek blijkt dat overspel, geweld, alcohol- of drugsgebruik een ondergeschikte rol spelen in de redenen om te scheiden. Ruim driekwart van de mensen die scheiden geven aan dat ze 'niet meer met elkaar kunnen communiceren' en minder dan éenderde van de gescheiden mensen zegt na scheiding gelukkiger te zijn geworden.

Van de kinderen die opgroeien met béide ouders beoordeelt bijna 80 procent hun eigen gezinssituatie als goed. Waarom dan toch zoveel scheidingen? Kinderen beoordelen het hebben van twee ouders ook beduidend hoger dan eenoudergezinnen (660.000 kinderen). Meer dan de helft van de kinderen ervaart de gezinssituatie met een stiefouder als slecht. Een kind dat in een stiefgezin opgroeit (meer dan 400.000 kinderen) loopt een veel grotere kans op mishandeling dan in een gezin met beide ouders.

Iedere dag zijn in Nederland circa 170 kinderen betrokken bij een scheiding. In verreweg de meeste gevallen willen kinderen géen scheiding. Scheidingskinderen leven korter, statistisch gezien. Kinderen van gescheiden ouders hebben een grotere kans op armoede, doen het slechter op school, hebben vaker psychische of psychiatrische klachten, lopen meer kans op gezondheidsproblemen, raken vaker aan de drank en drugs en belanden eerder in de criminaliteit.

De scheidingscultuur is ook een oorzaak van de toename van valse aangiften van mishandeling en incest en daardoor weer aangiften van valse aangiften. Rechters klagen over hun werkbelasting, terwijl zij dit zelf voor een deel veroorzaken. Ook prediken zij als juristen (evenals de moeders) het belang van het kind, maar handelen daar niet naar. Als rechters de wet hanteren, zal dat leiden tot minder lichtvaardige scheidingen, minder ellende voor kinderen, groot-ouders aan vaders kant en een enorme kostenbesparing voor de maatschappij. Therapeuten zullen dan snel hun huidige visie: 'denk aan jezelf in plaats van het kind', wijzigen in 'hoe los ik het probleempje op dat de ouders niet meer met elkaar kunnen communiceren'.

Aanbevolen artikelen:

• Een nieuwe wet op het gelijkwaardig ouderschap trad op 1 maart 2009 in werking. Deze wet geeft vaders een betere kans om een rol in de opvoeding van zijn kinderen te blijven spelen: Wet Bevordering voortgezet ouderschap en zorgvuldige scheiding
• Ongehuwde vaders die geen gezagspapier hebben aangevraagd, zijn wettelijk gelijkgesteld aan een man die het gezag ontnomen is omdat zijn gedrag een bedreiging is voor zijn kind. Lees hierover meer in: Ongehuwde vaders vergeten gezag

Wim Orbons is voormalig directeur en secretaris van enkele gezondheidszorgorganisaties. Hij schreef mee aan het Manifest over ouderschap na scheiding.

Labels: Handhaving